Serkis Çelebi
(1777-1819)

Babası Ohannes çelebinin 63 yaşında ölümünü müteakip Serkis çelebi, II. Sultan Muhmud'un yüksek müsaadeleriyle aynı ünvanla aynı vazifeye geçti. Kardeşi krikor'la birlikte Darphane kuyumcubaşısı Serkis çelebi 1817 dee Şaşyan doktor Boğos Bey'in kızı Sırpuhi ile evlendi. Aynı sene Yeniköy'de iki kardeş bir köşk yaptılar. Bu münasebetle Padişah tarafından hediye olarak 30.000 kuruş aldılar. Serkis Çelebi gayet iyi cirid  aynamasını bildiğinden, saraya girip çıkar, hususi imtiyazlara sahipti. Keza ok oyunundaki maharetleriyle Padişahı eğlendirdi.

Bütün bunlar şüphesiz düşmanların gözünden kaçmıyordu. Ve bu samimiyete son vermek için fırsat kolluyorlardı. Nasıl ki oldu. Sultan birkaç kişinini teşvikiyle ansızın İbrahim Sarem isminde birini darphane hesaplarını teftişe memur etti. Teftiş neticesinde hesaplarda muvazenesizlik görüldü. Sebebi ise eskiden büyük saraflar dışarıya ödünç para verirler, parayı işletirlerdi. Zamanı geldiğnide bu para ödenir ve yerine konurdu. Bu işte gayet mahrem olarak müdür ile maslahatgüzarın arasında kalırdı. O zamanlar Düz ailesinin maslahatgüzarı meşhur Kazez Artin Bezciyan isminde bir Ermeniydi. Teftiş sırasında Bezciyan bir çağre bulmuş gibi olur ve acılı olarak altına nezaret edelere yol verilmesini ve bu vazife kendine tevdih edildiği takdirde meselenin halledileceğini Serkis ve Kirkor çelebilere tevkin eder. diğer taraftan Bezciyan Düzlerin birinci düşmanı olan Yahudi Şapçı ve sarayda mühim vazife gören halet Efendilerle sıkı fıkı dostluk peyda etmiş bulunuyordu. Yahudi'nini gayesi sarihti. Halet Efendi ise vaktiyle paris'te Türk orta Elçiliğinde  iken Serkis çelebiden bir miktar borç para almıştı. ve uzun zamandan beri borcunu ödeyememişti. İstanbul'a nakledilince Serkis Çelebi birkaç kez ona borcunu hatırlattı. Fakat bir türlü borç ödenmemişti. İmdi fırsattan istifade edilerek Yahudi ve Bezciyan Atin'le bir olarak meselinin hallini Serkis Çelebilerin ortadan kaldırılmalarıyla mümkün olacaktı. Binaenaleyh kabahati bir kişinin üstüne yüklemek hata olur. Komplo kurulmuştu. Bütçenin açıklığı Bezciyan tarafından biliniyordu. İhbar edilince teftiş emri verildi. Kanun dayidesinde ve bunda hükümetin hiçbir kabahatı yoktur sarih olan bir şey varsa o da bütçenin herhangi bir sebepten dolayı açık bulunmasıdır. Dolayısıyla cezayı müstelzimdir. Serkis Çelebi borçların kurbanı oldu . Herkesi kendisi gibi zannetti.

Bezciyan'a çok ihtimat etmekle yanıldı. Bazciyan da bu işte muhbir zanından kendini tarih boyunca kurtaramaz ve bunu söylemek için dedektif olmaya lüzum yoktur. zira bütün şüpheler onun üzerinde toplanmaktadır. Diğer iki şahıs da kestaneyi ateşten alan kedinin şiriki olarak iştirak etmişlerdir. Velassıl ne kadar da Bezciyan taraftarları onun bu işle bir ilgisi olmadığını ısrar etseler tarih onu mühbir vaziyetinde görecektir. Gayetk mahirane şekilde tertiplenen komplo muvaffak oldu. Ve üçü de bundan bir zaman için istifade ettiler. her ne kadar darphane nazırı Abdulrahman Efendi samimi ahpaplarındandı. Fakat bunun da uzaklaştırılması bir zaman meselesiyldi. nihayet kara talih saati gelmişti. 27 Ağustos 1819 tarihinde bir taraftan kirkor ve SBerkis çelebiler ani olarak darphanede hapsedilip 2 Ekim 1819 tarihinde güya Padişah huzuruna çıkarılacaklarmış gibi öbür kapıdan çıkartılıp babı hümayun önünde başları kesilmek söretiyle öldürülürken aynı gün Kuruçeşme ve Yeniköy'de diğer iki kardeşler Mikael ve amcazadesi olan Mıgırdiç köşklerin pencerelerinde asıldılar. Bu söretle Bezciyan Efendi münhal kalan Sarkis ve Kirkor çelebilerin darphanedeki kürsüsüne oturdu. Halet Efendi ise mühim bir borçtan kurtlduğu için bayram yapıyordu. Nihayet şahsi ihtiraslarını tatmin edebildiğinden dolayı mumnun olan Yahide sırıtıyordu. Fakat felek bu ya, sevinçleri kursaklarına kaldı. II. Mahmut kısa bir araştırma neticesinde Düzyan kardeşlerin sırf saf yüreklerinin kurbanı ve bir ihbar yüzünden mahküm olduklarını tespit eder etmez ilk önce Bezciyan Artin'i 1820 Eylül ayında Limni adasına sürgün etti. Halet Efendi  ise üç sene sonra idama mahküm oldu. Şapçı  Yahudi de 1826'da darphane müdafa nazırı tarafından öldürüldü. Kazez Artin'in sürgün edilmesiyle boş kalan darphane nezaretine Ermeni Katolik olan Boğos Bilezikçi getirildi.

Bütün bu işte dikkat edilecek bir nokta vardır. Düzyanların katli günü diğer bir fermanla kızkardeşlerinin ve ölen Düzyanların malları müsadere edildikten maada, bir de üstelik kızkardeşleri Kumkapı'da olan Ermeni Patrikhanesine hapsedilmeleri şayanı teessüftür. Buda düşmanlığın son perdesi olarak vasıflandırılmakla hata etmeyiz. Zira hüsümet yalnız fert olarak değil bilhassa Düzyanların Ermeni Katolik olmaları en başlıcab sebebi teşkil etmiştir. Ve onların külliyen Ermeni Patrikhanesi'ne sefk edilmeleri buna delalet eder.

Mezkür facia günü Allahtan olarak diğer kardeşlerinden Agop çelebi Mora adasında bulunuyordu. Ve İstanbul'da bulunan Boğos bey de kaptan Abdullah Paşa'nın müdahale ve tafasuttu ile Kayseride sürgün edilmişti. Üç sene sonra 1822'de Abdülmecit'in doğum yıldönümü hayırlı müneasebetlerin bilistifade kızkardeşleri saraya giderek Sultan'ın insaniyet ve merhametine sığınarak kardeşlerini menfielikten bir an evvel afletmelerini istiham eylediler. padişah ferman buyurdu. Nihayet 22 Aralık 1833 senesinde Agop çelebi resmen ve fermanla darphane nezaretine tayin edildi.

Kaynak: agos.com.tr