Safiye Ayla

İstanbul’da doğdu. Doğum tarihi için çeşitli kaynaklarda değişik tarihler verilmiştir. Mısırlı Hicazîzade Hafız Abdullah Bey’in kızıdır. Hafız Abdullah Bey, kızı henüz doğmadan ölmüştü. Safiye Ayla sarayda yetişmiş bir kadın olan annnesini de çok küçük yaşta, henüz üç yaşındayken kaybetti. Kimsesiz kalınca Bebek’teki Çağlayan Darüleytâmı’na (Yetimler Yurdu) verildi. İlkokulu bitirdikten sonra Bursa Muallim Mektebi’ne yazıldı. Öğrenimini tamamlayınca kısa bir süre öğretmen olarak çalıştıysa da mesleğine devam edemedi.

Sesinin güzelliği ve musıki yeteneği farkedilince, Rebabî Mustafa Sunar’dan musıki dersleri almaya başladı. Ayrıca, udî Nevres Bey’den klasik musıki meşketti. Darüttalim-i Musıki Heyeti’nin çalışmalarına katılıp musıki bilgisini ilerletti. Heyet’in konserlerine de çıktı. Musıki hayatının değişik dönemlerinde Zekâizade Ahmet Efendi, Yesari Asım Arsoy, Sadettin Kaynak, Selahattin Pınar ve Rakım Elkutlu’dan yararlandı.

Safiye Ayla ilk defa 1931’de Mulenruj gazinosunda sahneye çıktı. Sahne konserlerini yıllarca sürdürdü; yurt dışında da konserler verdi. Piyasanın en çok aranan, en sevilen hanendelerinden biri oldu. Pek çok plak doldurdu; 500’ü aşkın eseri plaklara okudu. Doldurduğu plaklar satış rekorları kırdı. Istanbul ve Ankara radyolarında okudu. Hüseyin Sadettin Arel’in başkanlığı sırasında Istanbul belediye Konservatuvarı İcra Heyeti’nde görev aldı. Konserleri ve plaklarıyla döneminin musıki hayatında silinmez izler bıraktı.

Safiye Ayla 1950’de udî ve besteci Şerif Muhittin Targan’la evlendi. 1950’li yıllarda Hocası Rakım Elkutlu ile anılarını Radyo Haftası adlı dergide yayımladı. 1960’lı yıllarda Hürriyet gazetesinde yayımlanan anıları da sonradan Safiye Ayla’nın Anıları adıyla kitaplaştırıldı. Safiye Ayla 14 Ocak 1998’de öldü. Mezarı Zincirlikuyu’dadır.

Safiye Ayla Cumhuriyet döneminin ilk akla gelen hanendelerinden biri ve bu dönemin en ünlü kadın okuyucusudur. Ancak o, sadece halk katında sevilen bir sanatçı değildi, seçkin musıki çevreleri ile dönemin seçkin aydınlarının da takdirini kazanmıştı. Kendisinden önceki kadın okuyucularınkine benzemeyen, sade, temiz bir üslupla okurdu. Son derecede parlak, güzel bir sesi vardı. Sesindeki pürüzsüz akış en tiz perdelerde bile kaybolmazdı. Dinleyiciyi daha ilk nağmelerde kendine bağlayan bir tavırla, duyarak (ama usûle uyarak) okur, okuduğu eserlere yepyeni bir tat getirirdi. Sanatının çok dikkate değer bir yönü de çok düzgün bir diksiyonla okumasıydı. Safiye Ayla bütün bu özellikleriyle Türk musıkisinin unutulmaz hanendeleri arasında yer almıştır.

Radyo programlarında, konserlerinde ve plaklarında geniş sayılabilecek bir musıki dağarına eğildi. Hacı Arif Bey sonrasının şarkı bestecilerinin eserleri ile kendi döneminin gözde şarkıları ve fantezilerini olduğu kadar Rumeli türküleri ile klasik eserleri de içine alan musıki dağarı geniş bir dinleyici kesimince çok sevilmiş, beğenilmiştir. Bu disklerde yer verdiğimiz iki örnekte görüldüğü gibi (I, 22; II, 9), sanatçı, gazel de okumuştur. Burada bir de, erkek icracılarca okunan bir dinî esere, bir bektaşî nefesine yer verdik; dinleyicilerimizin bu icrayı da ilgiyle karşılayacaklarına inanıyoruz.

Safiye Ayla kişiliğiyle de ilginç bir insandı. Aydınlık kafası, açık fikirliliği, medeni cesareti, düşündüğünü hiç çekinmeden söyleyebilen gözüpekliği, yardımseverliği, cömertliği ve renkli kişiliği ile Türk kültür hayatında iz bırakmıştır.

Elinizdeki iki disk Safiye Ayla’nın çeşitli icralarını bir araya getiriyor. Sanatçının elimizdeki kayıtlarını elden geçirirken, onun icra dağarını temsil edebilecek bir seçme hazırlama kaygısını duyduk. Safiye Ayla plaklarında, konserlerinde ve radyo programlarında her türden eser okumuştur; biz de sanatçının dağarına uygun olarak, has klasik eserler, Hacı Arif Bey üslubunu izleyen bestecilerin şarkıları, kendi döneminin şarkıları ve fantezileri, köçekçeler, Rumeli ve Istanbul türkülerinden oluşan bir derleme sunuyoruz burada.

Kaynak: Bülent Aksoy