Safiye Ayla

Ä°stanbul’da doÄŸdu. DoÄŸum tarihi için çeÅŸitli kaynaklarda deÄŸiÅŸik tarihler verilmiÅŸtir. Mısırlı Hicazîzade Hafız Abdullah Bey’in kızıdır. Hafız Abdullah Bey, kızı henüz doÄŸmadan ölmüÅŸtü. Safiye Ayla sarayda yetiÅŸmiÅŸ bir kadın olan annnesini de çok küçük yaÅŸta, henüz üç yaşındayken kaybetti. Kimsesiz kalınca Bebek’teki ÇaÄŸlayan Darüleytâmı’na (Yetimler Yurdu) verildi. Ä°lkokulu bitirdikten sonra Bursa Muallim Mektebi’ne yazıldı. ÖÄŸrenimini tamamlayınca kısa bir süre öÄŸretmen olarak çalıştıysa da mesleÄŸine devam edemedi.

Sesinin güzelliÄŸi ve musıki yeteneÄŸi farkedilince, Rebabî Mustafa Sunar’dan musıki dersleri almaya baÅŸladı. Ayrıca, udî Nevres Bey’den klasik musıki meÅŸketti. Darüttalim-i Musıki Heyeti’nin çalışmalarına katılıp musıki bilgisini ilerletti. Heyet’in konserlerine de çıktı. Musıki hayatının deÄŸiÅŸik dönemlerinde Zekâizade Ahmet Efendi, Yesari Asım Arsoy, Sadettin Kaynak, Selahattin Pınar ve Rakım Elkutlu’dan yararlandı.

Safiye Ayla ilk defa 1931’de Mulenruj gazinosunda sahneye çıktı. Sahne konserlerini yıllarca sürdürdü; yurt dışında da konserler verdi. Piyasanın en çok aranan, en sevilen hanendelerinden biri oldu. Pek çok plak doldurdu; 500’ü aÅŸkın eseri plaklara okudu. DoldurduÄŸu plaklar satış rekorları kırdı. Istanbul ve Ankara radyolarında okudu. Hüseyin Sadettin Arel’in baÅŸkanlığı sırasında Istanbul belediye Konservatuvarı Ä°cra Heyeti’nde görev aldı. Konserleri ve plaklarıyla döneminin musıki hayatında silinmez izler bıraktı.

Safiye Ayla 1950’de udî ve besteci Åžerif Muhittin Targan’la evlendi. 1950’li yıllarda Hocası Rakım Elkutlu ile anılarını Radyo Haftası adlı dergide yayımladı. 1960’lı yıllarda Hürriyet gazetesinde yayımlanan anıları da sonradan Safiye Ayla’nın Anıları adıyla kitaplaÅŸtırıldı. Safiye Ayla 14 Ocak 1998’de öldü. Mezarı Zincirlikuyu’dadır.

Safiye Ayla Cumhuriyet döneminin ilk akla gelen hanendelerinden biri ve bu dönemin en ünlü kadın okuyucusudur. Ancak o, sadece halk katında sevilen bir sanatçı deÄŸildi, seçkin musıki çevreleri ile dönemin seçkin aydınlarının da takdirini kazanmıştı. Kendisinden önceki kadın okuyucularınkine benzemeyen, sade, temiz bir üslupla okurdu. Son derecede parlak, güzel bir sesi vardı. Sesindeki pürüzsüz akış en tiz perdelerde bile kaybolmazdı. Dinleyiciyi daha ilk naÄŸmelerde kendine baÄŸlayan bir tavırla, duyarak (ama usûle uyarak) okur, okuduÄŸu eserlere yepyeni bir tat getirirdi. Sanatının çok dikkate deÄŸer bir yönü de çok düzgün bir diksiyonla okumasıydı. Safiye Ayla bütün bu özellikleriyle Türk musıkisinin unutulmaz hanendeleri arasında yer almıştır.

Radyo programlarında, konserlerinde ve plaklarında geniÅŸ sayılabilecek bir musıki daÄŸarına eÄŸildi. Hacı Arif Bey sonrasının ÅŸarkı bestecilerinin eserleri ile kendi döneminin gözde ÅŸarkıları ve fantezilerini olduÄŸu kadar Rumeli türküleri ile klasik eserleri de içine alan musıki daÄŸarı geniÅŸ bir dinleyici kesimince çok sevilmiÅŸ, beÄŸenilmiÅŸtir. Bu disklerde yer verdiÄŸimiz iki örnekte görüldüÄŸü gibi (I, 22; II, 9), sanatçı, gazel de okumuÅŸtur. Burada bir de, erkek icracılarca okunan bir dinî esere, bir bektaÅŸî nefesine yer verdik; dinleyicilerimizin bu icrayı da ilgiyle karşılayacaklarına inanıyoruz.

Safiye Ayla kiÅŸiliÄŸiyle de ilginç bir insandı. Aydınlık kafası, açık fikirliliÄŸi, medeni cesareti, düÅŸündüÄŸünü hiç çekinmeden söyleyebilen gözüpekliÄŸi, yardımseverliÄŸi, cömertliÄŸi ve renkli kiÅŸiliÄŸi ile Türk kültür hayatında iz bırakmıştır.

Elinizdeki iki disk Safiye Ayla’nın çeÅŸitli icralarını bir araya getiriyor. Sanatçının elimizdeki kayıtlarını elden geçirirken, onun icra daÄŸarını temsil edebilecek bir seçme hazırlama kaygısını duyduk. Safiye Ayla plaklarında, konserlerinde ve radyo programlarında her türden eser okumuÅŸtur; biz de sanatçının daÄŸarına uygun olarak, has klasik eserler, Hacı Arif Bey üslubunu izleyen bestecilerin ÅŸarkıları, kendi döneminin ÅŸarkıları ve fantezileri, köçekçeler, Rumeli ve Istanbul türkülerinden oluÅŸan bir derleme sunuyoruz burada.

Kaynak: Bülent Aksoy

Bu yazı için geridönüş linki