Mihran Düzbey
(1817-1891)

1847 senesinde Serkis oğlu Mihran Bey çelebi Darphane meskukat nazırı oldu. İlk işi Agop çelebinin tasavvur ettiği buharlı makineleri tekâmül ettirmekti. Başarı ile nihayete eren bu teşebbus sayesinde Avrupa usulu para kesilmeye başlanmıştı.

1855 tarihinde Mihran Düz  Devlete karşı gösterdiği sadakat ve yararlıklarından dolayı Beylik ünvanını  hak etti. 1856 da tanzimat meclisine âza seçildi ve ertesi sene de Meclisi Maarif Müştesarlığına tayin edildi . Mihran beyin iş sahasındaki en büyük başarısı 1859 senesinde konsolide'nin(gelir temini) tesis etmesi oldu.

1 Kasım 1862 de Valde sultanın sarrafı oldu . 18 ocak 1864 de de o güne kadar müslümanlara mahsus olan Adliye âzalığı verildi. 1867 senesinde sultan Abdülaziz'ye birlikte Paris'e gitti ve orada beynelmilelpara kongresine, Osmanlı hükümeti tarafından delege olarak iştirak etti. 1870 de rütbeyi balâ verildi ve şurayı Devlet üyesi oldu . Nihayet 1877 de MEclisi Mebusan'a üye oldu. Bütün bu vazifeleri sebat, sadakat ve maharetle 1880 senesine kadar ifa etti. Bu tarihten itibaren darphane idaresi Maliye'ye intikal etti. İleride görüleceği gibi yine bu yüksek memuriyetlere Ermeni katolikler geçirilecektir.

Mihran Bey, Darphane haznedarı olan Yağlıkçıyan Bedros Efendi'nin kızından altı evladı oldu. En büyüğü sarkis bey (1851-1919) 1875 de Darphane haznedarı oymuş,1876 da babasının Avrupa seyahatine Sultana refakat münasebetiyle Sultan iradesiyle vekâleten yerine geçmişti 1878 de Sultan Abdülhamit Han tarafından rütbei balâ ikinci derece ile takdir etmiştir.

Memduh Paşa Düz'ler hakkında şunlar yazmaktadır:
"Abdülmecit Han devrinde Darphanei âmirenin meskukat işi sarayın kuyumçubaşılığı Düz oğullarından Mihran ve Boğos Beylere havale edilmişti. Abdülaziz Han tahta çıkınca mabeyni hümayun katipliğine tâyin edildiğimden bir sabah Dolmabahçe sarayına rüfeka ile oturduğumuz bir odaya Boğos Bey geldi. Elindeki çantalar içinde tahminen otuz kırk bin lira tutarında (o gün için mühtiş bir servet)pırlanta, elmas zümrüt gibi birçok cevahir getirdi. Bunlar tarif vehçile küpe yüzük ve iğne yapılmak üzere Abdülmecid devrinde kendilerine verildiği halde şimdiğe kadar yapılmayıp unutulduğunu söyledive teslim etti. Bunları iade vakıa doğruluğa delâlet ederse de kuyumçubaşıyabunların kimin eliyle teslim edildiği ve teslim miktarını arayıp soran olmadı.>>

Düzyanların hayatınını umumi çizgilerine son vermeden evvel, okuyucularımın dikkatini bir nokta üzerinde tenvir etmeyi faydalı buluyorum.

Düzyanlar daima Bezciuyan Artin Efendi'nin teşvikiyle millet işlerine karışarak istikbalin kara bulutlarla örtülmesine sebep olmuşlardır. 1914 tarihinde iki patrik arasındaki mücadeleye müdahale maksadiyle Apraham patrik aleyhinde olan Bezciyan Artin'e kapılarak, nüfuzunu icra ederek Patriği azlettirdi. Fakat bir taraftan Bezciyan Artin'e ve taraflarına hoş göründü ise, muhalif tarafın da husumetini ve adavetini üzerine davet etti, düşmanlarının sayısını arttırmış bulundu.  Filhakika fırsat geldiğinde bütün bunlar birleşerek feci akabetini tahakkuk ettirdiler.

İkinci derecede kuyumcu ve sarraflar da olmuştur. On sekizinci asrın ortalarında (1755) Amasyalı Manukoğlu Garabet meşur kaymakam Tahir Paşa ile Yanyalı Vezir Ali paşa'nın kuyumcusu olmuştur. Keza 1780 tarihinde Balkapanlı Artin Amira, zamanın sarraflar kahyası ve devlet işlerinde meşur olan bir adamdır.

Kaynak: agos.com.tr