28 Mayıs 1807 tarihinde İsviçre'de doğan Agassiz, aynı zamanda Eğitimci Elizabeth Cabot Cary Agassiz'in eşidir.
Gençliği ve Eğitimi
Louis Agassiz İsviçre’nin Fribourg kantonu Motier’de (Vully) doğdu. İlk
eğitimini evde aldıktan sonra Bienne’de dört yıl orta öğretime devam
etti ve temel eğitimini Lozan’da tamamladı. Tıp mesleğini seçen Agassiz
sırasıyla Zürih, Heidelberg ve Münih üniversitelerinde doğa tarihi
üzerine bilgisini arttırdı ve özellikle botanik üzerine çalıştı. 1829
yılında Erlangen’de felsefe doktoru, 1830 yılında Münih’te tıp doktoru
derecelerini kazandı. Paris’e taşındıktan sonra Alexander von Humboldt
ve Georges Cuvier’nin yardımlarıyla jeoloji ve zooloji kariyerine
başladı. Daha önce pek ilgilenmediği balıkbilim (ihtiyoloji), sonraları
hayatının en büyük meşgalesi oldu. Günümüzde en çok bu konudaki
çalışmaları ile tanınır.
İlk Çalışmaları
Johann Baptist von Spix ve Carl Friedrich Philipp von Martius, 1819 -
1820 yıllarında Brezilya’ya yaptıkları bilimsel yolculuğun ardından
Avrupa’ya dönüşlerinde birçok doğal nesnenin yanı sıra, özellikle
Amazon Nehri’nden toplanmış Brezilya’nın tatlı su balıklarının önemli
bir koleksiyonunu da getirmişlerdi. 1826 yılında ölen Spix, bu
balıkların geçmişi hakkında fazla çalışma fırsatı bulamamıştı ve
Martius, bunu gerçekleştirmek için okuldan yeni mezun olmasına rağmen
Agassiz’i seçmişti. Agassiz yoğun çalışma hayatı boyunca karakteri
hâline gelecek büyük bir çalışma şevkiyle işe girişti ve 1829 yılında
Brezilya balıklarını tanımlamayı bitirerek çalışmasını yayımladı. Bunu
Neuchâtel Gölü’ndeki balıkların geçmişi üzerine yaptığı araştırma
izledi. Araştırma planlarını büyüten Agassiz 1830 yılında Orta Avrupa
Tatlısu Balıklarının Tarihçesi 'nin tanıtımını yayımladı. Eserin
birinci bölümü ancak 1839 yılında yayımlandı ve eser 1842’de tamamlandı.
1832 yılında Neuchâtel Üniversitesi’ne doğa tarihi üzerine öğretim
görevlisi olarak atandı. Kısa sürede, burada bulunan fosil balıklar
ilgisini çekti. Glarus’un arduvaz ve Monte Bolca’nın kireçtaşı
yataklarındaki zengin fosil kaynakları biliniyordu ancak bunlar üzerine
çok az bilimsel çalışma yapılmıştı. Agassiz, daha 1829 yılında
kendisine dünya çapında ün kazandıracak olan eserinin temelini atacak
ilk çalışmalarını planlamıştı. Beş ciltlik Recherches sur les poissons
fossiles ("Fosil Balıklar Üzerine İnceleme"), 1833’ten 1843’e kadar
aralıklarla yayımlandı. Kitap, çoğu Joseph Dinkel tarafından yapılan
harikulade resimlerle bezenmiştir. Agassiz bu çalışma için malzeme
toplamak üzere Avrupa’nın başlıca müzelerini dolaşırken Paris’te Cuvier
ile karşılaşmış ve çalışması için hem teşvik hem de yardım almıştır.
Agassiz paleontolojik çalışmalarının sonucunda yeni bir ihtiyolojik
sınıflandırma gerektiğini ortaya koydu. Fosillerde balıkların yumuşak
dokularına nadiren rastlanıyordu. Genel olarak dişler, balık pulları ve
yüzgeçler bulunuyordu ve çok az örnekte iyi korunmuş kemiklerle
karşılaşılıyordu. Dolayısıyla balıkları pullarına ve diğer derimsi
uzantılarına göre dört gruba ayıran bir sınıflandırmayı kabul etti:
Ganoidler, Plakoidler, Sikloidler ve Stenoidler. Agassiz konuyu
bilimsel temele oturtmak için ne kadar çalıştıysa da bu sınıflandırma
daha sonra yapılan araştırmalarla değiştirildi.
Agassiz’in tanımlama çalışmaları, maddi yardım almadığı takdirde
kaynaklarının yetmeyeceği bir noktada tıkandı. Bu sırada ‘’Bilimin
İlerlemesi için Britanya Derneği’’ ve Ellesmere Earl’ü Francis Egerton
yardımına yetişti ve destek oldu. Çalışma için yapılan 1.290 orijinal
resim Francis Egerton tarafından satın alınarak Londra Jeoloji
Derneği’ne sunuldu. Fosil ihtiyolojisi üzerine çalışmaları nedeniyle
1836 yılında bu dernek tarafından Agassiz’e Wollaston madalyası
verilmiştir. 1838 yılında da Kraliyet Derneği’ne yabancı üye olarak
seçildi. Bu sıralarda omurgasız hayvanlar ile ilgilenmeye başlamıştı.
1837 yılında, hem yaşayan hem de fosil derisi dikenliler hakkındaki
eserinin girişini yayımladı. Bu eserin ilk kısmı 1838 yılında çıktı.
1839-1840 yıllarında İsviçre’nin fosil derisidikenlileri üzerine iki
dörtlük cilt yayımladı. 1840-1845 yıllarında da Etudes critiques sur
les mollusques fossiles ("Fosil Yumuşakçalar üzerine Eleştirel
Çalışmalar") adlı eserini yayımladı.
İngiltere’ye 1834 yılındaki ilk yolculuğundan önce Hugh Miller ve diğer
jeologların uğraşları sonucu İskoçya’nın kuzeydoğusunda bulunan Old Red
Sandstone'da dikkate değer balık fosilleri gün ışığına çıkarıldı.
Burada, Pterichthys, Coccosteus ve diğer türlerin garip biçimleri
jeologlar tarafından ilk defa ortaya çıkarılmıştı. Bu fosillerle yoğun
olarak ilgilenen Agassiz, 1844-1845 yıllarında Monographie des poissons
fossiles du Vieux Gres Rouge, ou Systeme Devonien (Old Red Sandstone)
des Iles Britanniques et de Russie ("Old Red Sandstone’un ya da
Britanya Adaları ile Rusya’nın Devon Sistemi’ndeki Fossil Balıklar
üzerine Çalışma ") adlı eserini yayımladı.
Neuchâtel’deki kariyerinin ilk yıllarında Agassiz bilimsel bir bölümü
yönetebilme konusunda da ün yapmıştır. Çabaları sonucunda Neuchâtel
Üniversitesi bilimsel araştırmada önde gelen kurumlardan biri hâline
gelmiştir.
Buzul Çağı Önerisi
Dünya’nın geçmişte bir Buzul Çağı yaşadığını öne süren ilk bilim adamı Agassiz olmuştur. (1837)
Daha önce de Saussure, Venetz, Jean de Charpentier ve diğerleri, Alp
buzulları üzerine özel çalışmalar yayımlamış ve hatta Charpentier, Jura
dağlarının zirvesinde ve eteklerinde dağılmış bulunan alp kayaçlarından
oluşan eratik blokların buzullarla taşındığı sonucuna bile varmıştı. Bu
durum Agassiz’in dikkatini çekmiş, Charpentier ile birlikte Alplere
birçok araştırma gezisi yapmakla kalmayarak, Aar buzullarından birinde
bir dağ kulübesine yerleşerek buzun yapısını ve hareketlerini
incelemişti. Bu araştırmalar sonucunda 1840 yılında iki ciltlik Etudes
sur les glaciers ("Buzullar üzerine Çalışma") adlı eserini yayımladı.
Bu çalışmasında buzulların ve buzultaşların hareketlerini, geçtikleri
yerdeki kayaları oyma ve yuvarlama etkilerini ve Alp dağlarında
karşılaşılan yarıkları ve hörgüçkayaları tartışmaya açmıştır.
Charpentier’nin, bazı Alp buzullarının Aar ve Rhône nehirlerinin
geçtiği geniş düzlüklere ve vadilere geçmişte yayılmış olduğu yönündeki
düşüncesini kabul etmekle kalmamış, daha da öteye giderek görece yakın
geçmişte İsviçre’nin başka bir Grönland olduğu sonucuna varmıştır.
Bahsedilen alanlarda birkaç buzulun uzantısının varlığı yerine Alplerin
yüksek rakımlarından başlayan ve kuzeybatı İsviçre’nin tamamını
kaplayarak Jura’ların güney eteklerine kadar varan tek bir buz
tabakasının varlığını ortaya koymuştur. Sözü edilen buz tabakası,
Jura’ların eteklerinden bazı zirvelere kadar çıkmaktadır. Bu eserin
yayımlanması tüm dünyada buzul fenomeninin araştırılmasına yeni bir hız
kazandırmıştır.
Buzul hareketleriyle ilgili fenomenlere böylelikle iyice aşina olan
Agassiz, William Buckland ile birlikte 1840 yılında bir keşif gezisine
çıktı. İskoçya’nın dağlarını gezdiler ve değişik yörelerde eski buzul
hareketinin kanıtlarını buldular. Bu keşif Londra Jeoloji Derneği ile
yapılan çeşitli yazışmalarla bildirilmiştir. İngiltere, Galler ve
İrlanda’nın dağlık bölgelerinde de buzul hareketinin kalıntılarından
oluşan yerler olduğu hesaba katıldıktan sonra Agassiz, "şu anda
Grönland’da olanlara benzeyen büyük buz tabakalarının bir zamanlar,
katmanlardan oluşmayan çakıl taşı bulunan tüm ülkeleri kapladığını ve
bu çakıl taşlarının ilerleyen buzul tabakasının üzerinden geçtiği
katmanları ezerek öğütmesiyle oluştuğunu" belirtmiştir.
Amerika Birleşik Devletleri’ne Yerleşmesi
1842-1846 yılları arasında büyük ve zahmetli bir araştırma sonucu
zoolojide tür ve gruplar için kullanılan tüm isimleri, kaynaklarıyla
birlikte sınıflandırılmış bir liste hâlinde topladığı Nomenclator
Zoologicus adlı eserini yayımladı. Prusya kralının tahsis ettiği para
ile hem Amerika Birleşik Devletleri’nin doğa tarihini ve jeolojisini
araştırmak hem de Massachusetts eyaletinin Boston şehrinde bulunan
Lowell Enstitüsü’nde J.A. Lowell’dan aldığı davetle zooloji dersleri
vermek için 1846 sonbaharında Atlantik’in öte yakasına geçti. Gördüğü
finansal ve bilimsel avantajlar neticesinde yaşamının sonuna kadar
kalacağı Amerika Birleşik Devletleri’ne yerleşmeye karar verdi. 1847
yılında Harvard Üniversitesi’nde zooloji ve jeoloji profesörlüğüne
getirildi. 1859 yılında burada kurduğu Karşılaştırmalı Zooloji
Müzesi’nin müdürlüğünü öldüğü güne kadar sürdürdü. Harvard’da bulunduğu
süre içinde son Buz Çağı’nın Kuzey Amerika üzerindeki etkisini
araştıran ilk isimlerden olmuştur. Agassiz Harvard’da ders verirken
aynı zamanda konuk öğretim üyesi olarak Cornell Üniversitesi’nde de
ders vermiştir. 1852 yılında Charlestown, Massachusetts’te
karşılaştırmalı anatomi üzerine tıp profesörlüğünü kabul etti ancak iki
yıl sonra bu görevi bıraktı. Bu dönemden sonra bilimsel çalışmaları
azalmış olsa da onlarca yıl boyunca uzmanı olduğu iki branşta,
aralarında David Starr Jordan, Joel Asaph Allen, Joseph Le Conte,
Nathaniel Shaler, Alpheus Packard ve oğlu Alexander Agassiz’in de
bulunduğu birçok değerli bilimadamı yetiştirmiştir. Paleontolojist
Charles Doolittle Walcott üzerinde de büyük etkisi olmuştur. Kuzey
Amerika bilim çevresindeki bu etki sonucu birçok türe ve Amerika
topraklarındaki değişik coğrafi oluşumlara adı verilmiştir. Winnipeg
Gölü ve Kızıl Nehir’in Pleistocene dönemdeki öncülü Agassiz Gölü
bunlardan birisidir.
Agassiz o dönemde, bilim çevreleri dışında da dünyanın en çok tanınan
bilim adamlarından olmuştur. Longfellow 1857’de çok sevdiği Agassiz’in
onuruna "The fiftieth birthday of Agassiz" ("Agassiz’in ellinci doğum
yıldönümü") ‘nü yazmıştır. On cilt olarak planladığı Natural History of
the United States ("Amerika Birleşik Devletleri’nin Doğa Tarihi") adlı
eserinin dört cildini 1857-1862 yılları arasında yayımladı.
Bibliographia Zoologiae et Geologiae adı altında makale kataloğu da
1848 ile 1854 yılları arasında dört cilt olarak yayımlanmıştır.
1860’larda sağlığının bozulması nedeniyle hem rahatlamak hem de
Brezilya balıkları üzerinde yaptığı çalışmalarına kaldığı yerden devam
etmek için saha çalışmalarına dönmeye karar verdi. 1865 Nisan’ında
Brezilya’ya gitti. 1866 Ağustos’unda döndükten sonra bu gezisini 1868
yılında yayımladığı A Journey in Brazil ("Brezilya’da bir Yolculuk")
adlı eserinde anlattı. 1871 yılında çıktığı ikinci bir yolculukta Kuzey
Amerika’nın güneyinde, hem Atlantik hem de Pasifik kıyılarını dolaştı.
Mirası
1863 yılında Agassiz'in kızı Ida, Boston Senfoni Orkestrası’nın kurucusu Henry Lee Higginson ile evlendi.
Yaşamanın son yıllarında zooloji biliminin canlı hayvanların arasında
öğrenilebileceği bir okul kurmakla uğraştı. 1873'te John Anderson
isimli hayırsever Massachusetts’teki Buzzards Koyu’nda bulunan Penikese
Adası’nı Agassiz’e verdi ve özellikle deniz zoolojisi olmak üzere doğa
bilimleriyle ilgili uygulamalı bir okul projesinde kullanılmak üzere
50.000 ABD Doları bağışladı. Agassiz’in ölümünden hemen sonra kapanan
John Anderson okulu hemen yanında bulunan Deniz Biyoloji
Laboratuvarı’nın öncüsü sayılmaktadır.
Agassiz günümüzde buzul çağları üzerine olan çalışması ve Charles
Darwin’in evrim teorisine karşı çıkan önde gelen son zoologlardan biri
olarak tanınmaktadır. 14 Aralık 1873 tarihinde Massachusetts eyaletinin
Cambridge şehrinde öldü ve Mount Auburn Mezarlığı’na gömüldü.
Mezartaşı, eski Hotel des Neuchâtelois’nın yakınlarında Aar buzulu
üzerindeki kulübesinin yakınlarındaki buzultaştan getirilen bir kaya
parçasıdır, mezarını gölgeleyen çam ağaçları da İsviçre’deki eski
evinden gönderilmiştir.
Harvard Üniversitesi’nin kuzeyindeki Cambridge ilkokuluna Agassiz adı
verilmiş ve etrafındaki mahalle de zamanla "Agassiz" olarak bilinir
olmuştur. Ancak okulun adı 21 Mayıs 2002’de değiştirilerek, 1889 ile
1922 yılları arasında okul müdürlüğü yapmış olan Afrika kökenli
Amerikalı Maria L. Baldwin’in adı verilmiştir. Mahallenin adı Agassiz
olarak kalmıştır.
Kuzey Amerika’nın Göller Bölgesi’nde bulunan eski bir buzul gölüne Agassiz Gölü adı verilmiştir.
Apistogramma agassizi (Agassiz cüce sihlidi), Isocapnia agassizi
(Agassiz kar sineği), ve Gopherus agassizii (Çöl kaplumbağası) gibi
çeşitli hayvan türlerine adı verilmiştir.
Mars gezegenindeki bir kratere ve Ay üzerindeki bir burna da adı verilmiştir.
Irksal Sınıflandırma Tasarısı
1851 yılında yazdığı Essay on Classification (Sınıflandırma üzerine
Deneme) adlı eserinde Agassiz, tüm hayvan, bitki ve insan ırklarının
sınıflandırılabileceğine inandığını söyleyerek iklimsel bölgelere
ayrılmış bir dizi insan ırkı tanımlaması yaptı.
Bu ırklar şöyleydi: Batı Amerikan ılıman (Kayalık Dağlar'ın batısındaki
yerli halklar); Doğu Amerikan Ilıman (Kayalık Dağlar'ın doğusu); Tropik
Asyalı (Himalayalar'ın güneyi); Ilıman Asyalı (Urallar'ın doğusu ve
Himalayalar'ın kuzeyi); Güney Amerikan Ilıman (Güney Amerika); Yeni
Hollanda (Avustralya); Arktik (Alaska ve Arktik Kanada); Ümit Burnu
(Güney Afrika); ve Tropik Amerikan (Orta Amerika ve Batı Hint Adaları).
Bu harita doğabilimci Louis Agassiz'in ırk tanımlamasının dünya
üzerindeki dağılımının grafiksel gösterimidir. Arktik Irk Batı Amerika
Ilıman Irkı Doğu Amerika Ilıman Irkı Amerikan Tropik Irk Güney Amerika
Ilıman Irkı Ümit Burnu IrkıTropik Asyatik Irk Ilıman Asyatik Irk Avrupa
Ilıman Irkı Afrika Zoolojik Irk Yeni Hollanda Irkı Pasifik Irkı
Bu harita doğabilimci Louis Agassiz'in ırk tanımlamasının dünya üzerindeki dağılımının grafiksel gösterimidir.
Eserleri
- Recherches sur les poissons fossiles - Fosil Balıklar Üzerine İnceleme (1833-1843)
- History of the Freshwater Fishes of Central Europe - Orta Avrupa Tatlısu Balıklarının Tarihçesi (1839-1842)
- Études sur les glaciers - Buzullar üzerine Çalışma (1840)
- Études critiques sur les mollusques fossiles - Fosil yumuşakçalar üzerine eleştirel çalışmalar (1840-1845)
- Nomenclator Zoologicus (1842-1846)
- Monographie des poissons fossiles du Vieux Grès Rouge, ou Système
Devonien (Old Red Sandstone) des Îles Britanniques et de Russie - Yaşlı
Kızıl Kumtaşı veya Britanya Adaları ile Rusya’nın Devon Sistemi fosil
balıkları üzerine çalışma (1844-1845)
- Bibliographia Zoologiae et Geologiae (1848)
- (AA Gould ile birlikte) Principles of Zoology for the use of Schools
and Colleges - Okullarda ve Kolejlerde kullanımak üzere Zoolojinin
İlkeleri (Boston, 1848)
- Lake Superior: Its Physical Character, Vegetation and Animals,
compared with those of other and similar regions - Superior Gölü:
Kıyaslamalı Fiziksel Yapı, Bitki Örtüsü ve Hayvanlar (Boston: Gould,
Kendall ve Lincoln, 1850)
- Natural History of the United States - Amerika Birleşik Devletleri’nin Doğa Tarihi (Boston: Little, Brown, 1847-1862)
- Geological Sketches - Jeolojik Taslaklar (Boston: Ticknor & Fields, 1866)
- A Journey in Brazil - Brezilya’da bir Yolculuk (1868)
- De l'espèce et de la classification en zoologie [Essay on
classification] - Zoolojide tür ve sınıflandırma hakkında
[Sınıflandırma üzerine deneme] (Çev. Felix Vogeli. Paris: Bailière,
1869)
- Geological Sketches (Second Series) - Jeolojik Taslaklar (İkinci Seri) (Boston: J.R. Osgood, 1876)
ABD'li hayvan bilimci, glasiyolog ve jeolog olan bilim adamının tam adı Jean Louis Rodolphe Agassiz'dir. 
