Bezciyan Artin
(1771 - 1834)

Onsekizinci asrın parlak simalarından olan Kazez Artin Amira Bezci Boğos ağanın evladıdır. Babası karslı olup 1768 tarihinde İstanbul'a gelerek kumaş ticareti yaparmış. Artin, küçük yaşta ipek işlerine hevesli olup 1783 senesinde bir şöhret yapmıya muvaffak oldu. 1802'de Ohannes çelebi Düzyan Artin'in maharetine hayran kalarak kendi idaresinde olan ipek işinin ustabaşılığını ona teslim etti.

1807'de yeiçerilerin, hükümet adamlarından 12 kişinin katledilmelerini müteakip, kuvvetlerini göstermek ve Hıristiyanlar arasında panik yaratmak maksadıyla dört cemaattan birer zengini tutarak Etmeydanında öldürmek tasavvurunda olduklarını duyan Bezciyan Efendi derhal pek iyi tanıdığı yeniçeri isyancı kazancı Hacı Mustafa'ya giderek ayaklarına kapanır onların affını talep eder. Şu muvaffaktır ki Bezciyan Artin bu aftan sonra hatırı sayılır bir meblağı hediye olarak Mustafa'ya görderdi. İşte bundan sonradır ki mutsevver mahkumların listesinde dahil Ermeni Katoliklerden Ohannes Düz, kurtulduktan sonra Bezciyan'ı maslahatgüzarı yaptı.

1819 Eylül 5'te malümunuz olan Düz ailesinin faciasından sonra darphane müdürlüğü Bezciyan Artin Efendiye tevdi edildi.. Bu vazifesinde 10 sene kadar maharetle hizmet gördükten sonra işinden el çektirilerek millet işleriyle meşgul olmaya başladı. Ve bu hususta çok faydalı oldu. Bu husus ki Sultan Mahmut II. gayet büyük dostu olduğundan her dediği olurdu. Bu kadar yakınlığın sebebi ise şu şekille izzah ediliyor:

Türk-Rus harbinden sonra Türkiye harp masrafı olarak üç taksitte ödemesi lazım gelen bir yüklü para meselesi vardı. Birinci kısım güya Rus İmparatoru tarafından hibe edilmiş. İkinci kısmın vadesi bitince Babıali indinde olan sefir bu meblağın bir an evvel ödenmesini talep etmiş. Fakat, devlet hazinesi bu borcu veremez derecede bulunduğundan, vezirleri büyük telaş içinde kalmışlar. Bezciyan Artin Sultan'a gfiderek bu paranını birkaç günde ödeneceğini vadetmiş. Bezciyan yerli ve yabancı tüccarlarını çağırıp kendilerinden faiz mukabili lazım olan parayı istemiş. Tüccarlar bir olup derhal öderler, ertesi gün Ruslara olan bocu tamamen ödemişler. Bundan gayet memnun olan Sultan Mahmut bittabi Ermenilere karşı itimadını ve emniyetini arttırmış. ve Bezciyan eliyle istenilen her şeyi ihsan buyurmuş. Sözü geçen hadise pek de ihtimal dışında bir vaka olmasa gerek. şu hakikattır ki sultan, Bezciyan'a yapılan hizmetlere mukabil Tasviri Hümayun yüksek nişanı verdi. Onun zamanında birçok kiliseler inşa ve tamer edildi, mektepler açıldı, hastaneler yardım gördü ve fakirlerin yüzü güldü. Bezciyan Artin sebep olduğu Düszler faciasından sonra, bir zaman naçar ve bikes kalan kızkardeşlerine maddi yardımlarda da bulunmuştur.

Kaynak: agos.com.tr