Abdülbaki Gölpınarlı
(12 Ocak 1900, İstanbul - 25 Ağustos 1982, İstanbul)

Asıl adı Mustafa İzzet Baki. Tasavvuf, tarikatlar, divan edebiyatı ve İran edebiyatı üzerine yapıtlarıyla ünlü edebiyat tarihçisi.

Mevlevi tarikatı üyelerinden gazeteci Ahmed Agah Efendinin oğluydu. Babasının ölümü üzerine Gelenbevi İdadisinin son sınıfından ayrılmak zorunda kaldı, bir süre kitapçılık ve ilkokul öğretmenliği yaptı. 1927de Erkek Muallim Mektebini, 1930da İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesini bitirdi. Konya, Kayseri, Balıkesir ve Kastamonu liseleri ile İstanbul Haydarpaşa Lisesinde edebiyat dersleri verdi. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde metinler şerhi okuttu. Ankarada Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinde İslam-Türk tasavvuf tarihi ve edebiyatı okuturken (1945) Türk Ceza Kanununun 141. maddesine aykırı davrandığı gerekçesiyle tutuklandı, 10 ay hapis yattıktan sonra aklandı. 1949da kendi isteğiyle emekliye ayrıldı. Gölpınarlı, Türkiyat Mecmuası, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası ve Şarkiyat Mecmuası gibi yayın organlarında edebiyat tarihi ve fütüvvetle ilgili çok sayıda makale yayımladı, Türk Ansiklopedisi ile İslam Ansiklopedisine çeşitli maddeler yazdı.

Eserleri
Melamilik ve Melamiler (1931) ve Kaygusuz-Vizeli Alaeddinden (1933) sonra, 1936da doktora tezi olarak hazırladığı Yunus Emre, Hayatı, Sanatı, Şiirlerini (6. bas. 1986) yayımladı. Onu Yunus Emre ile Âşık Paşa ve Yunusun Batıniliği (1941) ve Pir Sultan Abdal (1943; P. N. Boratav ile birlikte) izledi. Gölpınarlı, Celaleddin Ruminin (Mevlana) Mesnevisini (1941-46, 6 cilt) Türkçeye çevirdi. Yunus Emre Divanını (1943, 2 cilt) yayıma hazırladı.

Gölpınarlınun 1945te yayımladığı Divan Edebiyatı Beyanındadırda yer alan edebiyat eleştirisi tartışmalara yol açtı. Kitabın savına göre divan edebiyatı İran edebiyatının kötü bir taklidiydi; toplum sorunlarıyla ilgilenmiyor, insanları uyuşukluk ve tembelliğe iterek hayalcilik ve kadere boyun eğmeye özendiriyordu. Sonraları divan şiirine daha yumuşak bir tutumla yaklaşan Gölpınarlı Fuzuli Divanı (1948), Nedim Divanı (1951) gibi yapıtları yayıma hazırladı.

Gölpınarlı, Mevlana Celaleddin (1951), Mevlanadan sonra Mevlevilik (1953), Mevlevi Âdap ve Erkanı (1963) ve Mesnevi Şerhinde (1973, 6 cilt) Mevleviliğin dünya görüşünü işleyerek yorumladı. Tasavvuf, tasavvuf edebiyatı, mezhepler ve tarikatlar konusunda da Menakıb-ı Hacı Bektaş-ı Veli (1958), Alevî, Bektaşî Nefesleri (1963), 100 Soruda Türkiyede Mezhepler ve Tarikatlar (1969), 100 Soruda Tasavvuf (1969), Türk Tasavvuf Şiiri Antolojisi (1972), Tasavvuftan Dilimize Geçen Deyimler ve Atasözleri (1977) gibi geniş kapsamlı çalışmalar yayımladı. Öbür yapıtları arasında Şeyh Galip, Hayatı, Sanatı, Şiirleri (1953), Nailî-i Kadim, Hayatı, Sanatı, Şiirleri (1953) Kaygusuz Abdal-Hayatı-Kul Himmet (1953), Nesimî-Usulî-Ruhî (1953), Divan Şiiri (1954-55, 4 kitap), Oniki İmam (1958), Nasreddin Hoca (1961), Yunus Emre ve Tasavvuf (1961), Yunus Emre, Risalat al-Nushiyye ve Divan (1965), Simavna Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin (1966), Hz. Muhammed ve İslam (1969), Şeyh Galip, Seçmeler (1971), Hurufilik Metinleri Katalogu (1973), Hayyam ve Rubaileri (1973), Müminlerin Emiri Hz. Ali (1978), Tarih Boyunca İslam Mezhepleri ve Şiilik (1979) sayılabilir. Gölpınarlının ayrıca bir Kuran çevirisi (Kuran-ı Kerim ve Meali, 1955) vardır.

Kaynak: geyikmerkezi.com